Shkenca dhe Shëndetësia e Kosovës të Bëhen Prioritete Kombëtare

“Pavarësia dhe liria e Kosovës pa zhvillim të avancuar të shkencës dhe pa pavarësi të shëndetësisë nuk është komplete”

Fjala e Dr. Rifat Latifit, Kryetar i Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës dhe Kryeredaktor i Revistës së Kirurgjisë së Kosovës (Kosova Journal of Surgery), më 5 Maj 2021, dhënë në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës në Prishtinë, me rastin e promovimit të ribotimit revistës.

 

Dr. Rifat Latifi

Sot, më 5 Maj, jemi mbledhur këtu, në këtë vend të shenjtë, në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës, në këtë vend që simbolizon dhe ruan brenda fuqinë e librit, fuqinë e diturisë dhe bukurinë e shkencës dhe fjalës së shkruar. Ne e zgjodhëm këtë vend sot që ta bëjmë promovimin e Revistës së Kirurgjisë së Kosovës si organ zyrtar i Kolegjit të Kirurgëve  të Kosovës dhe vet Kolegjin e Kirurgëve të Kosovës, si organizatë dhe ombrellë e gjithë kirurgëve të Kosovës anë e mbanë botës, dhe gjithë mjekëve shqiptarë kudo që janë, atyre që ishin para nesh, kirurgëve që ishin para nesh, neve që sot jemi të gjallë, dhe brezave të kirurgëve që do të vijnë pas nesh, shekuj më vonë.

Kjo lindje e re revistës që është botuar herën e fundit më 2012 do të dalë këtë vit (2021) 2 herë, ndërsa në dy vitet e ardhshme 4 herë në vit, e mëpastaj 6 herë në vit. Secili volum i ri do të jetë përmbledhje tematike dedikuar një problemi kirugjik, nga autorë ekpertë, artikuj origjinal të punuar prej autorëve nga mbarë bota, si dhe do të shërbejë si platformë e hapur për të gjithë shkencëtarët e Kosovës, të rajonit dhe më tej.

 

Sistemi Shëndetësor Akademik si Prioritet Kombëtar

Qendrat Mjekësore Akademike (QMA) ose (SSHA) sot në botë janë bërë ndërmarrjet komplekse të veprimtarisë së kujdesit shëndetësor dhe përparimit shkencor. Misioni i tyre është të ofrojnë kujdes kompleks, por të bazuar në fakte dhe te dhënat më të reja, kujdes klinik me cilësinë më të lartë, mësimdhënie dhe arsimim të përparuar, si dhe kërkime inovative shkencore. Për të siguruar përmbylljen e këtij misioni, secila QMA duhet të kombinojë spitalin(et), mësimdhënien dhe programet mësimore dhe kërkimore të lidhura me shkolla mjekësore dhe kolegje/universitete të tjera, kuadrot klinike dhe në disa raste mjekë bashkëpunëtorë nga komuniteti, ose bashkëpunëtorë të jashtëm.

Kirurgjia është themeli i këtij kompleksi mega industrial dhe gur-themeli i çdo spitali, çdo sistemi të kujdesit shëndetësor dhe çdo Qendre Mjekësore Akademike apo Sistemi Akademik Shëndetësor. Kirurgjia është dhe duhet të jetë prioritet komëbtar i çdo pupulli, e cdo shteti, është prioritet njerëzor. Nuk mund të ketë një spital modern pa kirurgji moderne; nuk mund të ketë një sistem modern shëndetësor pa kirurgji moderne dhe të përparuar. Nuk mund të ketë një departament modern të kirurgjisë pa kirurgë individualë të përgatitur për të udhëhequr modernizimin e këtij procesi, që përfundimisht krijon sistemin shëndetësor. Së fundmi, nuk ka siguri të pacientit dhe shërbime klinike kirurgjikale me cilësi të lartë pa një department modern të kirurgjisë dhe një spital modern.

 

Ashtu sikurse edhe Kosova vet, kirurgjia e Kosovës është në një fazë të rëndësishme të tranzicionit zhvillimor. Ndonëse, përgjithësisht, kemi bërë progres të madh në shumë fusha në Kosovë, mjekësia dhe shkenca në Kosovë, por sidomos shkencat e mjekësisë në tërësi janë injoruar në masë të madhe, dhe siq thash nuk janë bërë prioritet kombëtar. Nuk duhet harruar se pavarësia dhe liria e Kosovës pa zhvillim të avancuar të shkencës dhe pa pavarësi të shëndetësisë nuk është komplete, dhe mbetet e gjymtë. Kjo mos-pavarësi e mjekësisë në Kosovë po na kushton shumë jetëra të popullit tonë, po na kushton në ekonomi, po na kushton në humbjen e trurit të ri me potencial të madh shkencor, që po braktis Kosovën në përmasa marramendëse. Sot, neve në Kosovë, na duhen kirurgët modern dhe të përgatitur mirë, na duhet department modern i Kirurgjisë, na duhen spitale moderne, dhe më në fund, duhet të ngritet shkenca pergjithësisht, por kirurgjia në veçanti.

 

Mundësia që të krijojmë strategji 100 vjeçare

Megjithë këtë, dhe sado që kjo është një gjendje e palakmueshme, dhe ne fakt shumë e keqe, kjo paraqet një mundësi të madhe kolektive të zhvillimit dhe implementimit të strategjise 100 vjeçare shkencore.

Ne kemi nevojë të madhe për këtë strategji për të cilën duhet përkushtim shtetëror, publik dhe individual. Ne duhet të krijojmë programe afatgjate, jo një-vjeçare, jo katë-vjeçare, jo për një mandat të një apo një partie tjetër, por programe 100 vjeçare kombëtare. Këto programe duhet të jenë të strukturuara, por jo të ngrira në gurë, por të gatshme të modelohen dhe gdhenden sipas zhvillimeve shkencore, e jo të shkatërrohen sa herë që ndërrohen qeveritë, sa herë ndërrohen ministrat, sa herë që ndërrohen koalicionet politike. Këto programe duhet të udhëhiqen dhe krjohen nga strategët shkencor dhe atyre qe ia dojnë të mirën Kosoves si dhe kanë aftësitë të shohin përtej kaptinave kohore të shkurtëra.

Shkenca dhe mjekësisa duhet të bëhen prioritet kryesor i Qeverisë dhe shtetit të Kosovës. Ne duhet të mësojmë nga të tjerët sikurse ështe p.sh. rasti i Singaporit, kur në vitin 60 Malejzia nuk e pranuar të bëhet as republikë e saj, dhe shumë vendeve tjera. Ne duhet të përgatisim kuadrot që do të na udhëheqin strategjinë 100 vjeçare.

 

Kolegji i Kirurgëve të Kosovës si platformë e transformimit

1. Të krijojmë infrastrukturën e qëndrueshme të lidershipit, mbështetjen profesionale dhe mjedisin hapsinor, teknologjik dhe administrativ optimal për të drejtuar aktivietet e Kolegjit. Ta botojmë Revistën e Kirurgjisë së Kosovës (Kosova Journal of Surgery) si revistë zyrtare e Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës, një revistë qe në 5-7 vitet e ardhshme të citohet në PubMed, SCOPUS dhe motorë të tjerë kërkues; dhe Buletinin e Kolegjit duke filluar nga viti i ardhshëm.
2. Të krijojmë procesin vetanak të vlerësimit të studimeve dhe kërkimeve shkencore si dhe kapaciteteve editoriale përmes programeve të strukturuara edukative.
3. Të ndërtojmë një Qendër Klinike të Kërkimeve Shkencore në Kosovë shumë disciplinore, me ambiente dhe kapacitete akademike njerëzore;
4. Ta bëjmë Kolegjin, ashtu sikurse Kolegji Amerikan, instrument për akreditimin e cilësisë së sherbimeve kirugjike në të gjitha spitalet për disiplina të ndryshme kirurgjikale si trauma, kanceri, kirurgjia vaskulare dhe programe të tjera të ardhshme sikurse transplantimi e të tjera për Ministrinë e Shëndetësisë.
5. Të vendosim programet dhe kapacitetet e avokimit për të përfaqësuar Kolegjin në agjencitë qeveritare dhe në marrëdhëniet e bashkëpunimit ndërkombëtar.
6. Të krijojmë programe edukative për të mbështetur pacientët dhe familjet me sëmundje kirurgjikale për të ngritur vetëdijen shëndetësore.
7. Të krijojmë shërbimet e ngritjes së cilësisë të Avancuar dhe Programet e Cilësisë dhe Sigurisë së Pacientëve në të gjitha disiplinat kirurgjikale, në mënyrë që të përmirësohet cilësia e kujdesit, bazuar në cilësinë e Kolegjit Amerikan të Kirurgëve, dhe për të përmirësuar programet dhe sigurinë e pacientit; dhe më në fund,
8. Ta organizojmë dhe fuqizojmë punën e Kolegjit përmes rreth 13 komiteteve. Grupet dhe komitetet e tjera të punës do të shtohen sipas nevojës, ndërsa Kolegji rrit aktivitetin dhe përmbajtjen e tij.

 

Me lejoni ta përfundoj me këtë thirrje për secilin prej nesh:

1. Ne kirurgët dhe kirurgjia duhet të transformohemi nëse duam të sigurojmë kujdesin më të mirë të mundshëm për pacientët tanë;
2. Ne duhet të transformohemi nëse duam të rekrutojmë mendjet më të mira në kirurgji, kështu që jo vetëm të mund të konkurrojmë dhe të jemi të gatshëm të merremi me forcat e paparashikueshme të tregut rreth nesh, por të drejtojmë procesin e avancimit të mëtejshëm të modernizimit kirurgjikal;
3. Ne duhet të transformohemi që të sigurohemi se po përtërijmë dhe përvetësojmë teknologji të reja;
4. Të transformohemi në mënyrë që të fillojmë procese të reja pune, të punojmë dhe të bashkëpunojmë me partnerë në të gjitha disiplinat kirurgjikale, shkencat bazike, industrinë kirurgjikale dhe agjencitë qeveritare, për të mirën e pacientëve tanë, institucioneve tona dhe të ardhmes së kirurgjisë dhe shkencës kirurgjikale të Kosovës dhe në mënyrë që kirurgjia dhe shkenca të bëhen prioritet kombëtar, dhe se këtë transformim ua kemi borgj gjeneratave që vijnë pas nesh.

 Krejt në fund, gjithmonë duhet ta kemi parasysh që operacionet që ne kirugët i bëjmë, në vetvete janë dhe duhet të jenë pjesa më e lehtë e asaj që bëjmë ne kirurgët.

 

(Ky fjalim është publikuar edhe si artikull në:     http://www.illyria.com/shkenca-dhe-shendetesia-e-kosoves-te-behen-priorittete-kombetare/)